Viðfangsefni
Í landsskipulagsstefnu er lýst almennum áherslum ríkisins um skipulagsmál og tengslum þeirra við stefnu stjórnvalda í tilteknum málaflokkum sem varða landnotkun. Landsskipulagstefna er mörkuð til tólf ára í senn og umhverfisráðherra ákvarðar áherslur hverju sinni. Samkvæmt reglugerð um landsskipulagsstefnu geta þessar áherslur varðað ákveðin þemu, tiltekna landshluta eða landgerðir, s.s. höfuðborgarsvæðið, gæði byggðar, búsetulandslag eða samspil landnotkunar, samgangna og lýðheilsu.
Tillaga að nýrri landsskipulagsstefnu felur í sér endurskoðun á gildandi stefnu þegar þörf er á. Áherslurnar taka því mið af þeim áskorunum sem við er að eiga á hverjum tíma á vettvangi skipulagsmála en umhverfisráðherra leggur fram tillögu til þingsályktunar um landsskipulagsstefnu innan tveggja ára frá alþingiskosningum. Í landsskipulagsstefnu eru sett fram eftirfarandi atriði:
1. Yfirlit um stefnu stjórnvalda í einstökum málaflokkum sem varða landnotkun.
2. Greinargerð um stöðu og þróun skipulagsmála.
3. Samræmd stefna ríkisins um skipulagsmál.
4. Stefna um skipulagsmál miðhálendisins.
Í landsskipulagsstefnu leggur ríkið til heilstæða sýn hvað varðar landnotkun sem nýtist við skipulagsgerð sveitarfélaganna. Það er m.a. gert með samþættingu áætlana opinberra aðila, greiningu á stöðu skipulagsmála og samræmdri stefnumörkun um skipulagsmál. Stefnan er mótuð í samstarfi við sveitarfélögin og í víðtæku samráði við aðra hagsmunaaðila. Það eru t.d. hlutaðeigandi opinberar stofnanir, fyrirtæki sem sinna uppbyggingu og rekstri grunngerðar, samtök á sviði atvinnuvega og náttúru- og umhverfisverndar.
Áherslur landsskipulagsstefnu 2012 - 2024
Umhverfisráðherra hefur ákveðið, sbr. bréf umhverfisráðuneytisins dags. 30. 09. 2011, að eftirtaldar áherslur verði lagðar til grundvallar við vinnslu landsskipulagsstefnu:
1. Stefna um skipulagsmál á miðhálendi Íslands
Mikilvægt er að endurskoða stefnumörkun fyrir skipulag miðhálendisins m.a. með hliðsjón af reynslu af núgildandi svæðisskipulagi, nýrri þekkingu á náttúrufari hálendisins og á stefnumótandi áætlunum stjórnvalda sem varða landnotkun á svæðinu. Mikilvægar forsendur í því sambandi eru aukin áhersla á náttúruvernd, þar sem m.a. er tekið mið af útbreiðslu tegunda og vistgerða, vistfræðilegu ástandi þeirra og verndargildi, náttúruverndaráætlun, væntanleg stefna um útivist og ferðamennsku, tillaga að samgönguáætlun og væntanleg verndar- og orkunýtingaráætlun en jafnframt er að mati ráðuneytisins æskilegt að huga að frekari vernd landslags, landslagsheilda óbyggðra víðerna og jarðvegs. Æskilegt er að skoða möguleika á að samræma vinnu við skilgreiningu vegakerfis á miðhálendinu í landsskipulagsstefnu. Því er lagt til að fram komi í tillögum að landsskipulagsstefnu tillaga að nýjum áherslum í skipulagi miðhálendisins sem taki m.a. mið af umræddum þáttum.
2. Búsetumynstur – dreifing byggðar
Í tillögu að landsskipulagsstefnu verði sett almenn stefna fyrir skipulagsgerð sveitarfélaga þar sem bent er á þá þætti byggðamynsturs, svo sem þéttleika byggðar, dreifingu búsetu, tegundir landnotkunar, samgöngur, skipulag þjónustukjarna og önnur atriði sem stuðla að aukinni sjálfbærni þ.e. samþættingu umhverfis, félagslegra og efnahagslegra þátta. Sérstök áhersla verði lögð á að draga fram gildi náttúruverndar fyrir sjálfbærni i byggðamynstri. Skipulagsgerðin þarf að grundvallast á heildarsýn á náttúrufar viðkomandi sveitarfélags og hafa vistkerfisnálgun að leiðarljósi.
3. Skipulag á haf- og strandsvæðum
Aukinn áhugi á fjölreyttari notkun á haf- og strandsvæðum hefur aukið líkur á hagsmunaárekstrum vegna mismunandi notkunar og neikvæðum áhrifum á vistkerfi hafsins. Æskilegt er að í tillögu að landsskipulagsstefnu verði fjallað ítarlega um á hvern hátt megi best bregðast við þeim áskorunum sem nú blasa viðum skipulag á notkun og nýtingu þessara svæða.