Skipulagsdagur 2005
Samráðsfundur Skipulagsstofnunar og sveitarfélaga um skipulagsmál var haldinn mánudaginn 31. október 2005 á Hótel Sögu í Reykjavík. Markmið fundarins var að ræða samskipti og verkaskiptingu sveitarfélaga og Skipulagsstofnunar í tengslum við framkvæmd skipulags- og byggingarlaga, bæði við skipulagsfulltrúa og pólitíska fulltrúa sveitastjórnar í skipulagsmálum. Á dagskrá voru erindi 6 frummælenda, en vegna veðurs féll eitt þeirra niður. Fundinn sóttu 73.

Skipulagsstjóri leit yfir farinn veg frá 1. janúar 1998 þegar núverandi skipulags- og byggingarlög tóku gildi og reifaði það sem að hans mati hefur tekist vel eða illa í samstarfi Skipulagsstofnunar og sveitarfélaganna í skipulagsmálum á þessu tímabili. Stofnunin hefur gefið út 9 leiðbeiningablöð um einstaka þætti skipulagsmála og nokkur leibeiningarit s.s fyrri hluti aðalskipulagleiðbeininga og er hægt að nálgast þessi gögn á heimasíðu stofnunarinnar. Hann taldi að mikilvægast væri í þessu starfi að ekki komi upp misskilningur milli aðila og að hinir kjörnu fulltrúar í sveitarstjórnum geri sér grein fyrir hlutverki sínu og ábyrgð. Gríðarlegar framfarir hafi orðið varðandi framsetningu skipulagsáætlana, kynningu þeirra og samráð en eitthvað minni varðandi skýra stefnumörkun, rökstuðning og skilmála. Hann benti á að öll sveitarfélög í landinu eiga skv. bráðabirgðaákvæði í lögunum að hafa lokið aðalskipulagsgerð fyrir árið 2008 og að jafnframt hafi deiliskipulagsgerð aukist mikið á síðustu árum.

Aðrir frummælendur fjölluðu um skipulagsmál í sínu sveitarfélagi og samskiptin við Skipulagsstofnun út frá eigin sjónarhorni og aðkomu og greindu frá þeim breytingum sem eru að verða í atvinnuháttum og búsetuþróun á viðkomandi svæði. Í erindum þeirra komu fram sjónarmið bæði fagmanna og kjörinna fulltrúa úr dreifbýlis- og þéttbýlissveitarfélögum. Ræðumenn voru sammála um að skipulagsmál hafi á síðustu árum vaxið að umfangi og séu að verða með tímafrekari og kostnaðarsamari málum í rekstri sveitarfélaga. Krafist er sífellt hraðari afgreiðslu einstakra mála og jafnframt þurfi að gæta jafnræðis milli aðila við ákvarðanatökur og hafa í huga framtíðarsýn fyrir sveitarfélagið og ákvæði annarra laga og reglugerða. Þéttbýlissvæðin vaxa hraðar en áður. Landbúnaðarsvæði eru að taka miklum breytingum, búum fækkar en heildarframleiðslan minnkar ekki. Land sem ekki er lengur í landbúnaðarnotum er því falt á fasteignamarkaði til annarra nota. Frístundabyggð breiðist út, ferðaþjónusta er vaxandi og litlir þéttbýliskjarnar stækka auk þess sem ásókn er orðin í byggingu stakra íbúðarhúsa á bújörðum og jafnvel lögheimili í frístundahúsum. Vegna breyttra búskaparhátta hafa landeigendur í sveitum viljað skipuleggja land sitt til annarra nota en landbúnaðar og sækjast sumir eftir skjótfengnum gróða fremur en að hafa heildarsýn sveitarfélagsins í huga.

Sumir bentu á að skipulagsferlið væri of svifaseint og því væri nauðsynlegt að skipulagsáætlanir væru sveigjanlegar og að innleiða mætti rammaskipulag. Einnig kom fram að á sumum svæðum væru svo margar skipulagsáætlanir í gildi að ástæða væri til að einfalda ferlið og leggja t.d. svæðisskipulag niður. Varað var við að framkvæmdir séu „bútaðar niður“ til að losna við að fjallað sé um þær skv. lögum um mat á umhverfisáhrifum. Bent var á að endurskoða þurfi skipulags- og byggingarlög vegna þess að skilgreiningar og hugtakanotkun taki ekki mið af mismunandi aðstæðum og staðháttum né eðlismun þéttbýlis- og dreifbýlissveitarfélaga. Skýra þurfi nánar stöðu „framkvæmdaleyfa og vinnubúða“ í skipulagslögum og reyna að tryggja möguleika almennings og hagsmunaaðila til að fylgjast með auglýsingu skipulagstillagna. Nauðsynlegt væri að skýra nánar gjaldtökuheimildir vegna leyfisveitinga t.d. við útgáfu stöðu- og framkvæmdaleyfa. Fram komu áhyggjur af skráningu lögheimila í frístundahúsum en bent var á að hugsanlega mætti breyta heilum frístundabyggðarsvæðum í íbúðarbyggðir. Kvartað var yfir auknum tíma sem nú tæki að koma málum áfram t.d. vegna nauðsynlegra breytinga á aðalskipulag, hækkandi útgjöldum sveitarfélaga vegna skipulagsmála t.d. auglýsingakostnaði og ósveigjanleika kerfisins t.d. vegna strangrar túlkunar stofnunarinnar á lögum og reglugerðum. Bent var á að aðgerðir eða aðgerðaleysi skipulagsyfirvalda snerta margvíslega hagsmuni og ber sveitarstjórn bæði að gæta hagsmuna þeirra sem fyrir eru og einnig að tryggja möguleika til nýrra sóknarfæra eða stuðla að hagsæld og þróun samfélagsins jafnframt því að standa vörð um sérkenni þess. Skipulagsstofnun hefur það hlutverk að auðvelda sveitarstjórnum þetta verkefni og vera þeim til ráðgjafar og leiðbeiningar. Að mati manna fer of mikið fyrir eftirlitshlutverki stofnunarinnar á kostnað hins nauðsynlega leiðbeiningaþáttar og rannsóknarhlutverks.

Að loknum framsöguerindum var fundarmönnum skipt í 4 umræðuhópa og gerðu hópstjórar síðan grein helstu atriðum sem rædd höfðu verið:
Skipulagsvaldið.
Hugsanlegur aðskilnaður skipulags- og byggingarmála sbr. drög að nýjum lögum.
Umsagnarfrestur sveitarstjórna og möguleg áhrif þeirra á lagafrumvörp.
Úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála.
Bótaréttur vegna skipulagsákvarðana.
Heimildir sveitarfélaga til gjaldtöku vegna skipulags og leyfisveitinga.
Kynning skipulagstillagna og hvernig best er að ná til almennings.
Möguleikar til að hafa lóðamörk og skipulagsáætlanir sveigjanlegri.
Rammaskipulag.
Framkvæmda- og stöðuleyfi.
Síaukinn kostnaður og tími sveitarfélaganna sem fer í þennan málaflokk.
Hlutverk landeigenda í skipulagsgerð/ferli og nauðsyn þess að skipulagstillögur frá einstaklingum komi fyrr í vinnsluferlinu fyrir sjónir sveitarstjórna.
Skráning lögheimilis á frístundabyggðarsvæðum.
Hvort skylda eigi frístundahúsaeigendur á sama svæði til að vera í félagi sbr. lög um fjöleignahús.
Hvort nauðsynlegt sé að gera greinarmun á þéttbýli og dreifbýli í skipulagshluta laganna.
Oftúlkun stofnana á laga- og reglugerðarákvæðum.
Rannsóknar- og leiðbeiningaskyldu Skipulagsstofnunar.
Nauðsyn þess að sveitarstjórnarmenn fái góða leiðsögn frá Skipulagsstofnun þar sem þekking þeirra getur verið takmörkuð á skipulagssviðinu enda eru þeir að vasast í svo mörgum málaflokkum.

Að loknum almennum umræðum svaraði skipulagsstjóri fyrirspurnum sem fram höfðu komið og sleit síðan góðum fundi og sagðist vonast til að Skipulagsdagurinn yrði árlegur viðburður. Þess á milli væri einnig hægt að halda fundi um afmörkuð málefni eða afmörkuð svæði enda hefði stofnunin áhuga á að efla leiðbeiningagjöfina og samskiptin við sveitarfélögin t.d. með því að fjölga ferðum starfsmanna út um landið.


(innf. 21. nóvember 2005)

Til baka